Referentieproject Clarissenhof: wko met ringleiding voor warmte- en koude-uitwisseling

Toepassing van een centrale wko met een warmtepomp is een bekende manier om appartementen te voorzien van duurzame warmte en koeling. In de Tilburgse wijk Clarissenhof is dit concept verder doorontwikkeld. De gebouwen in de wijk zijn niet alleen op een wko aangesloten, maar ook onderling aan elkaar gekoppeld via een ringleiding. Doordat deze ringleiding in ieder complex is aangesloten op een ONE-warmtepompinstallatie kunnen de gebouwen restwarmte- en koeling onderling uitwisselen en direct hergebruiken. Middels dit concept wordt een collectieve wko nog efficiënter en duurzamer ingezet.

1. De wijk
Clarissenhof is een wijk in aanbouw, in het centrum van Tilburg. In 2018 moet de wijk zijn voltooid. Hij telt dan 33 grondgebonden woningen, ruim 300 appartementen en een aantal commerciële ruimten. De appartementen zijn ondergebracht in acht complexen:

  • Poort: 16 appartementen
  • Augustijnhof: 12 appartementen
  • Kapelaan: 12 appartementen
  • Frater: 53 appartementen
  • Begijnhof: 53 appartementen
  • Mater: 53 appartementen
  • Brokx: 53 appartementen
  • Kapittel: 53 appartementen

2. Stakeholders
Voor de realisatie van een duurzaam energiesysteem in Clarissenhof is een energiebedrijf opgericht: Clarissenhof Energie B.V. Hierin werken Dubotechniek en OSH (beide onderdeel van VolkerWessels) samen met Brabant Ontwikkelingsmaatschappij (BOM). Deze bedrijven dragen zorg voor ontwerp, realisatie, exploitatie en bemetering van de duurzame energie-installatie, en leveren duurzame warmte, koelte en warmtapwater aan de woningen.

3. Techniek
3.1 Wko en ringleiding
De woningen en commerciële ruimten in de wijk zijn voorzien van vloerverwarming en -koeling. Een collectieve wko op het terrein fungeert als thermische bron. Deze wko bestaat uit een doublet (één warme en één koude bron) en is aangesloten op de pompruimte van gebouw ‘Poort’. Er kan tot 60m³/h grondwater in worden verpompt. Vanuit deze pompruimte wordt warm en koud water in de dubbele (koud/warm) ringleiding gepompt, die door de wijk loopt. De vijf grootste appartementengebouwen in Clarissenhof (die ieder 53 woningen tellen) hebben elk een eigen technische ruimte met een ONE-warmtepompinstallatie. Deze unit is aangesloten op de ringleiding en onttrekt thermische energie uit het water dat vanuit die leiding binnenkomt. De drie kleinste gebouwen (met in totaal 40 appartementen) hebben een gebundelde techniekruimte met één gezamenlijke ONE-installatie.

3.2 ONE
Een belangrijke rol in het klimaatsysteem van de Clarissenhof is weggelegd voor de ONE (Own New Energy), een plug&play-warmtepompconcept dat is ontwikkeld en wordt geleverd door het Nederlandse bedrijf OSH (One Solution Holland). De gestandaardiseerde ONE-installaties, beschikbaar in een range van 60 kW tot 2 MW, worden in een eigen fabriek van OSH geassembleerd. Vervolgens worden ze als complete installatie naar de plaats van bestemming gereden, om binnen één dag te worden geïnstalleerd. Behalve lagere installatiekosten en kleinere faalrisico’s biedt dit systeem flexibiliteit binnen het bouwproces. Meteen nadat een installatieruimte is opgeleverd kan de ONE worden geïnstalleerd en aangesloten op een wko, of zoals bij Clarissenhof, op een thermische ringleiding.
In totaal telt de Clarissenhof zes installatieruimtes, elk voorzien van een ONE-installatie met een warmtepompvermogen van 56 kW. Bij dit project is gekozen voor een bivalente opstelling: naast een warmtepompinstallatie heeft elke installatieruimte een HR cv-ketel met een vermogen van 200 kW. Deze ketels maken warm tapwater (waarvoor ook een 500 liter grote buffer wordt geplaatst) en springen bij om piekvragen in warmte op te vangen. Interessant is dat uit berekeningen blijkt dat het warmtepompvermogen van 56 kW voldoende is om jaarrond 80 procent van alle thermische energie te leveren.

3.3. Comfort Distributie Set
Om ervoor te zorgen dat het binnenklimaat eenvoudig kan worden afgestemd op de wensen van bewoners, worden alle woningen in de Clarissenhof voorzien van een Comfort Distributie Set. Deze set is door OSH zelf ontwikkeld voor toepassing bij appartementsgebouwen, zodat optimale afstemming plaatsvindt tussen de energieopwekking door de ONE, en de warmte- of koude-afname in de woningen. De software in de set wordt per woning op maat geprogrammeerd. Vervolgens kunnen de bewoners hun eigen meterstanden uitlezen, en de temperatuur per vertrek – op afstand – instellen. Door de combinatie van de ONE en Comfort Distributie Sets wordt de volledige energiestroom vanaf de bron tot het afgiftesysteem gecontroleerd en inzichtelijk gemaakt. Hierdoor is er sprake van een thermisch totaalconcept dat op afstand wordt beheerd en onderhouden. Alleen een beperkt aantal specifieke aanpassingen en reparaties moet op de locatie zelf worden uitgevoerd. Dit bespaart tijd, kosten, en comfortverlies; dankzij intensieve monitoring kan proactief worden ingegrepen. Het risico dat bewoners ongemak van eventuele storingen ondervinden wordt daarmee tot een absoluut minimum beperkt.

4. Bewoners
De eerste woningen in Clarissenhof worden eind 2017 opgeleverd. De realisatie van het project is momenteel nog in volle gang; de eerste bewonerservaringen kunnen pas eind 2018/begin 2019 worden opgetekend. Toch kan nu al worden gesteld dat alle voorwaarden voor optimaal bewonerscomfort aanwezig zijn. De sleutelwoorden daarbij zijn ‘vrijheid’ en ‘gebruiksvriendelijkheid’. De Comfort Distributie Set maakt het immers mogelijk dat bewoners via een heel eenvoudig te bedienen systeem het binnenklimaat van hun woning kunnen aanpassen aan eigen wensen, uiteraard binnen een vooraf ingestelde temperatuurlimiet.

5. Milieuwinst
De milieuwinst – in equivalent CO2-emissies – van dit concept ten opzichte van de ‘standaard’-toepassing van een wko is lastig vast te stellen. Door de ONE-warmtepompinstallatie te koppelen aan een ringleiding en te combineren met de inzet van de Comfort Distributie Set op woningniveau, is sprake van een totaalconcept dat zich niet laat vergelijken met de ‘traditionele’ situatie waarbij appartementengebouwen een individuele wko-aansluiting zonder tussenkomst van een ringleiding hebben. Het is een realistische veronderstelling dat directe uitwisseling en hergebruik van restwarmte- en koude een positief effect heeft op het totaalrendement van dit project. Uiteraard wordt er na oplevering en ingebruikname van alle woningen in Clarissenhof continu gemonitord. In 2019 – als het project een vol jaar met vier seizoenen heeft gedraaid – zullen de eerste energetische resultaten bekend zijn.

6. Marktpositionering
OSH positioneert Clarissenhof als een uniek voorbeeldproject in de markt. Het toont aan wat er mogelijk is op het gebied van duurzaamheid op wijkniveau als er ‘out of the box’ wordt gedacht. Het basisconcept – gebouwen die middels een ONE-warmtepompinstallatie aan een ringleiding zijn gekoppeld die is aangesloten op een wko - is eerder alleen toegepast in Park 20|20 bij Hoofddorp. Daarbij gaat het echter om een bedrijvenpark en niet om woningbouw, met als implicatie dat de Comfort Distributie Set in Park 20|20 uiteraard geen rol speelt. Zowel bij Park 20|20 als Clarissenhof benadrukt OSH dat het een gestandaardiseerd concept betreft dat zich prima leent voor toepassing in vrijwel alle nieuwbouwprojecten waarbij meerdere gebouwen van duurzame warmte en koude moeten worden voorzien.

clarissenhof.jpg one_clar.jpg afgifteset.PNG